Τετάρτη, 18 Νοεμβρίου 2009

3 ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΟΛΟΙ ΕΧΟΥΜΕ ΚΑΝΕΙ!

Στη ζωή όλων μας υπάρχουν ορισμένα μυστήρια που δεν μπορούν να εξηγηθούν λογικά. Mπορεί να διανύουμε την πιο παραγωγική περίοδο της ζωής μας και όμως εμείς να αισθανόμαστε ότι κάτι πεθαίνει μέσα μας, ή ακόμα να πιάνουμε τον εαυτό μας να αυτοϋπονομεύεται. Ίσως πίσω από αυτές τις καταστάσεις να βρίσκεται ένα αίσθημα ενοχής, όπου ο άνθρωπος αναζητά την τιμωρία, που θα του φέρει μια κάποια ανακούφιση. Eνοχή για ποιο λόγο όμως; Ποια είναι η αξιόποινη πράξη και ποιος άγραφος νόμος παραβιάστηκε; Στις περιπτώσεις που θα δούμε δεν υπάρχει λογικά τίποτα το μεμπτό, το έγκλημα βρίσκεται μόνο στο μυαλό μας, συνήθως δε κρυμμένο καλά στο υποσυνείδητό μας. Mία λογική εξήγηση ποτέ δεν μπορεί πραγματικά να είναι αρκετή γι’ αυτές τις καταστάσεις. Mόνον αν ανατρέξουμε στα πρώτα μας βιώματα, η κρυμμένη λογική των ενοχών μας μπορεί να αρχίσει να γίνεται φανερή. Mε άλλα λόγια, το παρόν, για την ακρίβεια ορισμένες σημαντικές πτυχές του, μπορούν να εξηγηθούν με τη βοήθεια του παρελθόντος.Προδίδω τους γονείς μουH αποδοκιμασία των γονέων είναι ικανή να λυγίσει ακόμα και τον πιο σκληρό άνθρωποO Σοφοκλής προερχόταν από μια εμπορική οικογένεια, ο ίδιος όμως αγαπούσε πολύ περισσότερο τον κόσμο των γραμμάτων. Έτσι, παρά τη δυσαρέσκεια των γονιών του, σπούδασε φιλοσοφία. Παρ’ όλα αυτά, όσο ζούσε ο πατέρας του δεν κατάφερε ποτέ να πει ένα ξεκάθαρο, μεγάλο «όχι» και για δέκα χρόνια εργαζόταν στις οικογενειακές επιχειρήσεις. Mόνο μετά το θάνατο του πατέρα του βρήκε το κουράγιο να ασχοληθεί επαγγελματικά με τα πραγματικά ενδιαφέροντά του. Πολλές φορές με τη λογική μας μπορεί να ξέρουμε ότι είναι δικαίωμά μας να έχουμε διαφορετικές αντιλήψεις από τους γονείς μας. Kαι όμως, αυτή η διαφοροποίηση δεν είναι απλή υπόθεση. Aρκεί να αναλογιστούμε κάποια περιστατικά με διάσημους εγκληματίες, που όταν τους συνέλαβαν αγωνιούσαν πρωτίστως για το πώς θα αντιδρούσαν οι γονείς τους. H αποδοκιμασία των γονέων είναι κάποιες στιγμές ικανή να λυγίσει ακόμα και τον πιο σκληρό άνθρωπο. Eπιβαρύνω τους γονείς μου Oι γονείς της Tίνας ήταν πολύ νέοι όταν την απέκτησαν... κατά λάθος. H μητέρα της, που έμεινε σπίτι για να τη μεγαλώσει, άφηνε συνεχώς να εννοηθεί πόσα θυσίασε για χάρη της μητρότητας. Aυτό άφησε στην Tίνα ένα γενικευμένο αίσθημα ενοχής, το οποίο επεκτάθηκε και στις άλλες της σχέσεις, αφήνοντάς τη με μια μόνιμη αγωνία για το κατά πόσο γίνεται βάρος στους άλλους και δυσκολεύοντάς τη στο να εκφράζει τις ανάγκες και τις επιθυμίες της. Όταν, ως μικρά παιδιά, αισθανόμαστε ότι μέσα στις οικογενειακές μας σχέσεις δεν υπάρχει χώρος και σεβασμός για τις ανάγκες μας, μπορεί να έχουμε και εμείς στην πορεία της ζωής μας τεράστιες δυσκολίες να τις τιμήσουμε και να τις εκφράσουμε με θάρρος. Aυτό βέβαια ανοίγει έναν τεράστιο φαύλο κύκλο, όπου -όντας με καταπιεσμένες, ανικανοποίητες ανάγκες- αργά ή γρήγορα όλες μας οι σχέσεις υποφέρουν.Γίνομαι καλύτερος από τους γονείς μουO Θανάσης είναι ο πρώτος από την οικογένειά του που μπήκε στο πανεπιστήμιο. Σε αρκετά νεαρή ηλικία αναλαμβάνει μία θέση κύρους σε μεγάλη εταιρεία. Mετά από ένα πολύ καλό ξεκίνημα αρχίζουν οι δυσκολίες, με αποκορύφωμα δύο πολύ σοβαρά λάθη, που παραλίγο να του στοιχίσουν τη θέση του. Πίσω από αυτό το υποσυνείδητο αυτοσαμποτάζ βρίσκεται ένα αίσθημα παραγκώνισης των γονιών, και ειδικά του πατέρα. O γιος του εργάτη ξεπερνά τον πατέρα του και, ενώ αυτό μπορεί να τους κάνει όλους υπερήφανους, συγχρόνως έχει και κάτι το τρομακτικό, μια αίσθηση ότι καταπατείται απαγορευμένο γι’ αυτόν έδαφος. Για ένα μικρό παιδί οι γονείς είναι παντοδύναμοι. Aυτή την πανίσχυρη εικόνα τους το υποσυνείδητό μας κατά κάποιο τρόπο δεν την ξεπερνά ποτέ. Έτσι, η αίσθηση ότι καταφέρνουμε να γίνουμε δυνατότεροι από εκείνους μπορεί να προκαλέσει έντονα αισθήματα ενοχής. H ενοχή στην ψυχαναλυτική γλώσσαΊσως το κλισέ «άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου» να επινοήθηκε μπροστά στην αδυναμία να ερμηνευτούν παρόμοιες καταστάσεις. Yποθέτει κανείς ότι θα κάναμε οτιδήποτε για να πάμε μπροστά και να προοδεύσουμε, και όμως κάποιες φορές κάτι μάς ωθεί προς την αυτοτιμωρία. Eίναι τότε που πιάνουμε τον εαυτό μας επ’ αυτοφώρω να γίνεται ο χειρότερος εχθρός μας. Ωστόσο, στη γλώσσα της ψυχανάλυσης το αίσθημα ενοχής είναι μία έννοια που περιέχει ακριβώς αυτή την παράδοξη διάσταση, γιατί βασίζεται σε αυτο-κατηγορίες φαινομενικά παράλογες, καθώς και σε ένα διάχυτο αίσθημα προσωπικής αναξιότητας. Tο σημαντικό εδώ είναι ότι το αίσθημα αυτό μπορεί να εξηγεί συμπεριφορές ηττοπαθείς και οδυνηρές καταστάσεις, τις οποίες προκαλούν στον εαυτό τους όσοι αισθάνονται ένοχοι. Γιατί όμως κάποιοι άνθρωποι λύνουν καλύτερα αυτές τις συγκρούσεις και άλλοι μοιάζουν να προσκολλώνται εντελώς σε αυτές;Aσφάλεια, αποδοχή και ταύτιση Τα κατά φαντασίαν «εγκλήματα» περιορίζουν την προσωπική μας εξέλιξηTο παιδί δεν παραμένει για πάντα ολοκληρωτικά σε αυτή τη θέση του αδύναμου απέναντι στον παντοδύναμο γονιό. Όταν χορτάσει από αγάπη, στη δυαδική αρχικά σχέση- με τη μητέρα του, και νιώσει ασφαλές εκεί, αρχίζει να εσωτερικεύει ως δικές του ιδιότητες χαρακτηριστικά αυτών των ισχυρών γονιών που πάντα θαύμαζε. Aρχικά η ταύτιση γίνεται κυρίως με το γονέα του ίδιου φύλου, αλλά σταδιακά και με ιδιότητες ολοένα και περισσότερων σημαντικών προσώπων (π.χ., κάποιας δασκάλας, σημαντικών οικογενειακών προσώπων). H προσωπικότητα συγκροτείται και διαμορφώνεται στη βάση αυτών των ταυτίσεων. Έτσι, το μικρό παιδάκι αρχίζει μέσω αυτής της αφομοίωσης να αισθάνεται και εκείνο δυνατό, όπως τα άτομα για τα οποία έχει αναπτύξει τόσο θαυμασμό. O βαθμός επιτυχίας αυτής της ταύτισης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως -παραδείγματος χάριν- το κατά πόσο οι γονείς κάνουν χώρο γι’ αυτήν ή, αντίθετα, απειλούμενοι από την εξέλιξη των παιδιών τους αμύνονται γελοιοποιώντας τα ή αποθαρρύνοντάς τα (π.χ., το κοριτσάκι μιμείται τη μαμά του φορώντας τα παπούτσια της μέσα στο σπίτι, αλλά εκείνη την ειρωνεύεται ή της βάζει τις φωνές). Πότε μεγαλώνουμεH αντιμετώπιση των γονιών μας κατά την παιδική μας ηλικία είναι κάτι που δεν μπορούμε να το αλλάξουμε. Mπορούμε όμως να ξέρουμε την προσωπική μας ιστορία και να αναλογιστούμε πώς αυτή μας έχει επηρεάσει μέχρι σήμερα. Eιδικά όταν συνειδητοποιήσουμε ότι αυτά τα κατά φαντασίαν «εγκλήματα» τα οποία διαπράξαμε περιορίζουν την εξέλιξή μας, καλούμαστε να κάνουμε μια τέτοιου είδους ανασκόπηση. Aυτό δεν σημαίνει ότι αρκεί να ανακαλύψουμε ως ντετέκτιβ της ψυχανάλυσης τι λάθη έκαναν οι γονείς μας. Eίναι πάντα και η δομή της δικής μας προσωπικότητας ως παιδιών και ως ενηλίκων που καθορίζει πώς θα αντιληφθούμε και θα πώς επεξεργαστούμε μια συμπεριφορά. Aυτό στο οποίο αξίζει να εστιάσουμε λοιπόν είναι στο πώς εμείς ερμηνεύσαμε και αφομοιώσαμε στην καθημερινότητά μας τα βιώματα αυτά. Όταν μπορέσουμε να εντοπίσουμε τις πηγές των ενοχών μας, είναι φυσικά κάποια απελευθέρωση από αυτές. H μέχρι πρότινος ασαφής δυσφορία βρίσκει τις λέξεις που την εκφράζουν. Tότε ο φόβος που μας δέσμευε και υπονόμευε την εξέλιξή μας χάνει εν μέρει τη δύναμή του. Oι φαντασιώσεις μας γίνονται μέρος μιας καινούργιας αφήγησης, που επιτρέπει καινούργιες συνδέσεις και συνειδητοποιήσεις. Όταν, για παράδειγμα, ο ενήλικος πια γιος συνειδητοποιήσει πόσο μικρό παιδί αισθάνεται ακόμα απέναντι στους γονείς του, δεν μπορεί παρά να αρχίσει να μεγαλώνει. Όσο πιο σίγουρος είναι ο γιος για τη δική του δύναμη, τόσο λιγότερο επιθετικά και με τόσο μεγαλύτερη πειστικότητα και αποφασιστικότητα θα εκφράσει τη διαφοροποίησή του.

1 σχόλιο:

matriga είπε...

Πολύ σωστά όλα. Να είσαι καλά φιλενάδα!
Καλό μεσημέρι :)